Droge zomers, captatieverbod, beregeningsverbod, plotse overstromingen en piekdebieten, waterrecreatieverbod, toxische blauwalgen... Uitdagingen die in sneltempo op ons afkomen. Toch zeker in de valleien van de Kleine Kemmelbeek en de Wijtschate-Bollaertbeek in Ieper en Heuvelland.
Situering
De Kleine Kemmelbeek en de Wijtschate-Bollaertbeek ontspringen in de bron- en kwelgebieden van de West-Vlaamse heuvels. Meanderend dalen ze door het landschap naar beneden met een verval van 35 meter over 5 km. Ze monden uit in respectievelijk Dikkebusvijver en Zillebekevijver / Verdronken Weiden.
Deze waterbekkens worden gebruikt door De Watergroep voor de productie van drinkwater en hebben ook recreatieve en landschappelijke nevenfuncties. Daarnaast vormen ze een belangrijke waterbergingsruimte om Stad Ieper te beschermen tegen wateroverlast.
De beekvalleien worden gekenmerkt door een zeer gevarieerd cultuurlandschap, rijk aan natuur- en kleine landschapselementen die nauw verweven zijn met het landbouwgebruik.
Uitdagingen
Door de aanwezigheid van leem- en zandleembodems, in combinatie met grote reliëfverschillen en intensief landbouwgebruik, is het zuidelijke deel van het stroomgebied zeer gevoelig voor bodemerosie. Deze erosie zorgt voor een omvangrijke toevoer van slib waardoor de waterkwaliteit in het gedrang komt.
Door de grote toevoer van slib in Dikkebusvijver moet steeds frequenter gebaggerd worden. Dit brengt een grote maatschappelijke kost met zich mee.
De uitgespoelde nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen, zoals metaldehyde en 1,2,4-triazool, hebben bovendien een negatieve impact op de productie van ons drinkwater en op de ecologische kwaliteit van het oppervlaktewater.
Ook de steeds vaker voorkomende aanwezigheid van toxische blauwalgen, zorgt voor hardnekkige problemen. Dit leidt tot verdere beperking op de drinkwaterproductie, gezondheidsrisico’s voor waterrecreanten en een nefaste impact op de ecologische kwaliteit.
Ambities
De Provincie West-Vlaanderen spant zich in om samen met de partners De Watergroep, Stad Ieper, gemeente Heuvelland, Boerenbond, ABS, Inagro, Regionaal Landschap Westhoek, de Vlaamse Milieumaatschappij, en met landbouwers uit het projectgebied te bouwen aan een klimaatrobuust landschap in het kader van Water+Land+Schap Robuuste Waterlopen Westhoek. Dit traject wordt ondersteund door de Vlaamse Landmaatschappij.
Om de toevoer van slib en het uitspoelen van gewasbeschermingsmiddelen en nutriënten in deze beken aan te pakken, slaan de partners van het Water+Land+Schap project de handen in elkaar. Samen formuleerden ze vier ambities voor het gebied.
- Erosie aanpakken en reduceren
- Waterkwantiteit veilig stellen
- Robuuste beekvalleien creëren
- Communicatie, sensibilisatie, beheer en monitoring
De eerste fase van het project – gestart in 2020 – draaide om het uittesten van maatregelen en het creëren van draagvlak bij de landbouwers. Die aanpak wierp zijn vruchten af. Eind 2024 was in het projectgebied al 36,9 kilometer aan grasbufferstroken langs de waterlopen gerealiseerd, of 63% van het totaal potentieel (58,8 km). Nu start fase 2 van het project met nieuwe demomaatregelen. Deze zullen gelden van 1 juli 2025 tem 31 december 2028.
Wat doet de stad Ieper?
Als partner binnen Water+Land+Schap draagt de stad bij aan het behalen van de ambities. Daarnaast zet de stad als lokale overheid in op het voordelig aanbieden van iba's voor wie niet op riolering kan aansluiten.
Wat kun je zelf doen?
Landbouwers kunnen relatief laagdrempelige acties ondernemen om bovenstaande problemen aan te pakken en ontvangen hiervoor een financiële vergoeding. Er zijn premies voor:
- Plantaardige erosiedam
- Niet-kerende bodembewerking
- Mechanische onkruidbestrijding
- Alternatief voor metaldehyde
Ook elke burger kan helpen. Gebruik biologische alternatieven voor sproeistoffen in de tuin en bescherm zo de waterkwaliteit. In het bijzonder zijn de klassieke blauwe slakkenkorrels zeer schadelijk voor de waterkwaliteit. Zet pesticiden buitenspel, zonder is gezonder.
Specifieke in het werkingsgebied van Water+Land+Schap worden inwoners opgeroepen om tegen eind 2025 een eigen individuele waterzuivering (iba) te plaatsen. Dit om ongezuiverd afvalwater in grachten en waterlopen een halt toe te roepen.