Vanaf 12 september siert een panelententoonstelling de buitenmuren van de Ieperse gevangenis. Met 'In verzekerde bewaring' toont het Yper Museum, in samenwerking met FOD Justitie, de geschiedenis van de gevangenis. Aanleiding is een bijzonder jubileum: in 2026 bestaat de gevangenis 150 jaar. De instelling opende namelijk in 1876 haar deuren.
In verzekerde bewaring
De tentoonstelling bestaat uit zes panelen die de geschiedenis en evolutie van de Ieperse gevangenis belichten. Wie een QR-code op een paneel scant, kan verdiepende video's bekijken. Een video toont de gevangenis vandaag: gedetineerden, personeelsleden en vrijwilligers vertellen over het leven achter de muren, met thema's als:
- werken in de gevangenis
- het begeleiden van de wandeling
- de fatik
- de nachtshift
De tweede video gaat terug in de tijd en onderzoekt hoe die thema's vroeger werden ingevuld. Voor dat historische luik doken professor Georges Martyn (UGent) en wetenschappelijk medewerker Dominiek Dendooven (Yper Museum) de historische bronnen in.
Door heden en verleden zo naast elkaar te plaatsen, schetst de tentoonstelling niet alleen de geschiedenis van één instelling, maar het geeft ook een breder beeld van hoe de samenleving doorheen anderhalve eeuw is omgegaan met detentie, straf en re-integratie.
Na afloop van de tentoonstelling verhuizen de panelen naar de binnenzijde van de gevangenis, waar ze deel zullen uitmaken van de leefomgeving van de gedetineerden.
De video's zijn ook te bekijken op www.ypermuseum.be.
150 jaar & langer geleden
In 1876 opent de nieuwe cellengevangenis. Een strenge burcht, centrale kapel en 94 individuele cellen bepalen dan het uitzicht. Er is plaats voor 74 mannen en 20 vrouwen. Het is immers de bedoeling dat gevangenen in isolatie aan 'zelfverbetering' doen. Dat is weliswaar een 19de-eeuwse uitvinding.
Ook voor 1876 vind je gevangenissen in Ieper:
- het Rasphuis, waar mannen boomschors moesten 'raspen' om pigment te destilleren
- het Spinhuis, waar vrouwen verplicht werden wol te spinnen
- het 'Gyselhuus' in het Zaalhof, waar krijgsgevangenen verblijven
- een 'geestelijke gevangenis', die afhangt van het bisdom
Al zijn gevangenisstraffen op zich een eerder recent fenomeen. Voor ca. 1800 zijn verbanning en lijfstraffen, zoals verminking of de schandpaal, meer gebruikelijk. In de gevangenis komen vooral mensen met schulden terecht. Daar worden ze 'gegijzeld' tot de schulden afbetaald of kwijtgescholden zijn.
Goede Vrijdagskinderen
Aangezien de meeste gedetineerden mensen met schulden zijn, kan je die gevangenen ook gemakkelijk 'bevrijden'. Je betaalt het openstaande saldo af of scheldt het kwijt.
Volgens een legende start zo in 1209 ook de traditie van de 'Goede Vrijdagskinderen' in Ieper. Wanneer gravin Johanna van Constantinopel op Goede Vrijdag de Ieperse stadsgevangenis voorbijkomt, hoort ze de gevangenen jammeren. Denkend aan het lijden van Jezus Christus, laat ze hen bevrijden. En ze geeft het Ieperse stadsbestuur het recht om elk jaar, op Goede Vrijdag, hetzelfde te doen.
De gevangenis vandaag
Vandaag functioneert de Ieperse gevangenis als arresthuis voor het gerechtelijke arrondissement West-Vlaanderen. Dat betekent dat verdachten daar in voorlopige hechtenis verblijven, in afwachting van hun proces. De gedetineerde is op dat moment dus nog niet veroordeeld.
