De Vierstammige Kastanje uit Ieper is verkozen tot Boom van het Jaar!

15 oktober 2020

De wedstrijd Boom van het Jaar gaat op zoek naar de leukste, interessantste, en meest opmerkelijke bomen met een verhaal. De stad Ieper deed mee. De Vierstammige Kastanjeboom nabij de Menenpoort is dé Boom van het jaar geworden. 

De Vierstammige Kastanje heeft met 1.262 stemmen de ‘Baillet Latour Boom van het Jaar 2020’ wedstrijd gewonnen! De wedstrijd Boom van het Jaar gaat jaarlijks op zoek naar de meest opmerkelijke bomen van België. Bij de selectie van finalisten kijkt de jury vooral naar het verhaal van de bomen; de geschiedenis, rol voor voorbijgangers of waarde in de omgeving. Kortom, bomen die de gemeenschap met elkaar en met de natuur verbinden.

Juryvoorzitter Jurgen Tack zei: “Tijdens de Corona-crisis is afstand houden van onze medemens bijzonder belangrijk. Gelijktijdig hebben we nooit zo dicht gestaan bij de bomen rondom ons. Ze zijn een wezenlijk onderdeel van onze leefomgeving, onze geschiedenis en onze gezondheid. De Ieperse boom is een overlever van onze meest recente geschiedenis op aarde. Nu schrijft hij zelf geschiedenis als Boom van het Jaar 2020”  

Op de groeiplaats van de boom, bovenaan de vestinghelling langs de Kauwenijkstraat, vertelt een tijdslijn het levensverhaal van de boom. Zeker een bezoekje waard!


Titel  Boom van het Jaar
Naast de nationale titel ontvangt de Vierstammige Kastanje een verzorgingsbeurt en vernieuwde inrichting van zijn dichte omgeving ter waarde van €2500. Samen met de Stad Ieper zal er gekeken worden naar mogelijkheden om deze boom nog meer in de kijker te zetten en voorbijgangers ten volle te laten genieten van dit unieke stukje natuur. Hierbij denkt de Stad aan een grondverbetering, een inrichting van de parkomgeving, plaatsing infobord en doorkijkkader…. Ook ontvangen ze een toestel en abonnement van de Belgische startup Timbtrack ter waarde van € 700 om zelf te gebruiken of te schenken aan een organisatie of beheerder uit de buurt.

Daarenboven zal de Vierstammige Kastanje in 2021 meedingen naar de titel van ‘European Tree of the Year’, tegen 15 andere Europese kandidaten. Dit initiatief wordt op Europees niveau georganiseerd door de Environmental Partnership Association in samenwerking met de ‘European Landowners’ Organization’.

De Vierstammige Kastanjeboom nabij de Menenpoort op de Ieperse vestingwal

 

Overlever van twee wereldoorlogen
Vanaf 1858/1859 ondergingen de Ieperse vestingen een enorme gedaanteverandering. Het tot dan toe ontoegankelijke militaire domein werd door de gerenommeerde landschapsarchitect Louis Fuchs omgevormd en aangeplant als een openbaar parkdomein.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd de middeleeuwse stad vanaf oktober 1914 tot september-1918 vernietigd. Het lijkt dan ook logisch dat geen enkele boom in de stad of op de vestingen de vier jaar oorlogsgeweld overleefde. En toch.

Vestingwal als bescherming
Een aantal, toen ongeveer 50-jarige, vestingbomen trotseerde het oorlogsgeweld dank zij hun standplaats op de binnenzijde van de stadswallen. Door deze positie beschermde de vestingwal zelf de bomen tegen de onophoudelijke beschietingen. Let wel: alle vestingbomen werden, zonder uitzondering, beschadigd of vernietigd. Maar uit de stronken  of stamvoeten wist toch een aantal bomen spontaan te herstellen en opnieuw uit te groeien. Net zoals de stad, die als een Fenix uit haar as opsteeg.

Herstel vestinggebied
Na de Eerste Wereldoorlog werkte de Ieperse boomkweker Hector Casier vanaf 1923 aan het herstel van het vestinggebied en plantte nieuwe bomen en struiken aan. Hij volgde daarbij trouw het ontwerp van Fuchs. Hoeveel vooroorlogse bomen zich spontaan konden herstellen, weten we niet, wellicht slechts een tiental. 

Van bomen tot brandhout
Deze ‘overlevers’ kregen het echter opnieuw benauwd tijdens de Tweede Wereldoorlog. Niet door beschietingen of bombardementen, maar door de hakbijl. Tijdens de oorlogsjaren werden steenkool of stookolie schaars en duur. Vele huishoudens hadden tekort aan brandstof. De Ieperlingen zelf velden ’s winters vele vestingbomen om brandhout te winnen. Het stadsbestuur liet begaan want iedereen had het koud.

Enkel op de oostelijk gelegen vestingwal, tussen de Menenpoort en het (intussen gesloten) zwembad, bleven nogal wat bomen overeind omdat ze groeiden op de helling tegen de huizenrij aan. De woningen die tegen de wal aanleunen, riskeerden immers enorme schade tijdens het vellen.

 4stammige kastanjeboom

Unieke vierstammige reus
Slechts twee bomen doorstonden de beide oorlogsperiodes: de vierstammige tamme kastanje (Castanea sativa) en een driestammige boomhazelaar. Deze unieke ‘overlevers’ van de oorspronkelijke, 19de eeuwse vestingaanplantingen staan op de wallen langs de Kasteelgracht.

De vierstammige kastanje groeit op de helling nabij de Menenpoort. De locatie is op zich al heel bijzonder en imponerend. Deze kastanje maakte oorspronkelijk deel uit van een heuse ‘kastanjedreef’ die hier door Fuchs rond 1860 werd aangeplant.
 
Uit de stronk van de tamme kastanje groeiden na de Eerste Wereldoorlog vier nieuwe stammen op. Honderd jaar later ontwikkelden die zich tot een indrukwekkende, vierstammige reus. De stamomtrek van de stronk bedraagt niet minder dan 9,20 meter, de zijstammen halen tot 315 cm. De hoogte bedraagt ongeveer 20 meter, de kroonbreedte meer dan 30 meter.
 
De term ‘overlever’ past dan ook wonderwel bij deze unieke Ieperse vestingboom. Ze is de enige levende getuige van de beide oorlogsrampen die de stad Ieper en haar vestingen teisterden, maar uiteindelijk niet klein kregen.